. Greg Miller và Ellen NakashimaWashington Post
Ngày 27 tháng 4 năm 2020 lúc 2:22 chiều PDT

. Bản dịch của Bùi Như Mai

Các cơ quan tình báo Hoa Kỳ đã đưa ra cảnh báo về coronavirus trong hơn một chục cuộc họp được chuẩn bị cho Tổng thống Trump vào tháng 1 và tháng 2, trong đó nhiều tháng ông tiếp tục làm giảm mối đe dọa của dịch bệnh, theo các nhân viên và cựu nhân viên của Hoa Kỳ.

Các cảnh báo được lập đi lập lại trong các báo cáo được gọi là Bản Báo cáo hàng ngày cho Tổng thống (President’s Daily Brief – PDB) một báo cáo có tính bí mật cao được tường trình từ sáng sớm mỗi ngày và mục đích là để cho tổng thống chú ý tới các mối đe dọa rất quan trọng về an ninh và phát triển toàn cầu.
Trong nhiều tuần, PDB báo cáo là đã tìm thấy virus lan truyền trên toàn thế giới, tường trình rõ ràng Trung Quốc đang giấu các thông tin về khả năng lan truyền dịch và gây chết người, và hậu quả làm tình hình chính trị và kinh tế bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

Theo một số các quan chức, người ẩn danh khi nói về các bản tường trình mật là các tín hiệu báo nguy này dường như đã không được sự chú ý của Tổng thống, ông thường xuyên bỏ qua không đọc PDB và đôi khi tỏ ra thiếu kiên nhẫn đối với bản tóm tắt bằng miệng mà ông được báo cáo hai hoặc ba lần mỗi tuần.

Các tin tức được các cơ quan tình báo Hoa Kỳ chuyển đến là một phần của bản tin tổng quát về các tín hiệu đáng lo ngại về bệnh dịch đang xuất hiện trong giai đoạn được nhiều quan chức và chuyên gia y tế công cộng đánh giá là thời gian đã phung phí trong việc có thể ngăn chận được dịch bệnh.

Tính đến thứ hai, hơn 55 ngàn người ở Hoa Kỳ đã chết vì Covid-19.

Trước đó thì tầm quan trọng về coronavirus trong PDB chưa hề được báo cáo và các quan chức Hoa Kỳ cho biết mức độ quan tâm về bệnh dịch cũng tương đương như khi theo dõi các mối đe dọa khủng bố đang hoạt động, xung đột ở ngoại quốc hoặc các vấn đề an ninh khác đang gia tăng nhanh chóng.

Phát ngôn viên của White House, ông Hogan Gidley, đã tỏ ra bất đồng ý kiến cho rằng Trump phản ứng chậm trước mối đe dọa của virus. “Tổng thống Trump ngay từ sớm đã đứng lên để chống lại cuộc khủng hoảng này, tích cực bảo vệ sức khỏe, sự thịnh vượng và hạnh phúc của dân Mỹ. Chúng ta sẽ vượt qua thời gian khó khăn này và đánh bại virus với khả năng lãnh đạo cương quyết của ông”

Văn phòng Giám đốc Tình báo Quốc gia (Director of National Intelligence – DNI) chịu trách nhiệm về bản báo cáo PDB . Một quan chức của DNI cho biết khi trả lời các câu hỏi qua lại về coronavirus “các chi tiết ông Hogan nói không đúng”. Quan chức này từ chối giải thích thêm.

Các quan chức Hoa Kỳ nhấn mạnh rằng các tài liệu tham khảo của PDB về virus bao gồm các bài viết tổng hợp trên các khía cạnh về bệnh dịch bộc phát toàn cầu, nhưng các bản báo cáo ngắn hơn có ý là để cho Trump và các nhân viên cao cấp cập nhật về quá trình lây nhiễm. Các phiên bản của PDB cũng được chia sẻ với các bộ trưởng và các quan chức cao cấp khác của Hoa Kỳ.

Một quan chức cho biết, từ giữa đến cuối tháng 1, coronavirus đã được đề cập thường xuyên hơn, như là một trong những bản tường trình nòng cốt hoặc bản cập nhật hành chánh cấp cao để lấy sự chú ý của Trump.

Bước đầu tiên quan trọng mà chính quyền của Trump làm để ngăn chận sự lây lan của virus là vào cuối tháng 1, khi Trump hạn chế du lịch giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc, nơi virus được cho là bắt nguồn từ cuối năm ngoái.

Nhưng Trump đã dành phần lớn trong tháng 2 để làm giảm mối đe dọa của dịch bệnh trong khi chính quyền của ông đã thất bại cho việc đối phó với đại dịch là đã không bảo đảm nguồn cung cấp thiết bị bảo vệ cho nhân viên y tế , phát triển một chiến dịch xét nghiệm có hiệu quả và chuẩn bị kế hoạch cách ly dân chúng.

Trump đã khăng khăng tuyên bố vào ngày 26 tháng 2 rằng số ca nhiễm bệnh trong vòng một vài ngày sẽ giảm xuống gần bằng 0, và ngày hôm sau ông ta lại nói rằng “nó sẽ như một phép mầu, nó sẽ biến mất.”

Trên thực tế, virus sau đó đã di chuyển nhanh chóng trên cả nước, lây lan hầu như không kiểm soát được nữa tại thành phố New York và các thành phố đông dân khác cho đến khi các thống đốc tiểu bang bắt đầu áp dụng lệnh khóa cửa cho tiểu bang mình, yêu cầu phải cách ly xã hội và đóng cửa một số lãnh vực lớn của nền kinh tế quốc gia.

Cho tới ngày 10 tháng 3, Trump vẫn nói: “Hãy cứ bình tĩnh. Nó sẽ biến mất.” Ngày hôm sau, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tuyên bố đại dịch coronavirus là đại dịch toàn cầu.

Đến lúc đó, các quan chức cho biết, các cảnh báo trong PDB và các báo cáo tình báo khác đã là tiếng trống cảnh tỉnh. Lần đầu tiên coronavirus được đề cập trong PDB xuất hiện vào đầu tháng 1, điểm chính được báo cáo là những dấu hiệu đáng lo ngại của một loại virus mới lây lan qua thành phố Vũ Hán của Trung Quốc và chính phủ Trung Quốc đã cố gắng che giấu các chi tiết về nạn dịch.

Trong những tuần tiếp theo, các cơ quan tình báo Hoa Kỳ đã dành các nguồn lực và ban ngành được bổ sung để theo dõi sự lây lan của coronavirus. Tại CIA, đã có các nỗ lực bao gồm các chi nhánh đặt tại Trung Quốc, Châu Âu và Châu Mỹ Latinh, cũng như các ban ngành được chỉ định để theo dõi các mối đe dọa xuyên quốc gia

Các báo cáo tình báo sơ bộ về coronavirus rất là rời rạc, và không đề cập đến triển vọng của một đợt bùng phát nghiêm trọng ở Hoa Kỳ.

Các quan chức tình báo Hoa Kỳ, trích dẫn bằng chứng khoa học, phần lớn đã bác bỏ quan điểm cho rằng virus này được cố tình chế tạo ra; nhưng họ vẫn đang tiếp tục điều tra xem coi có phải virus bằng cách nào đó đã thoát khỏi phòng thí nghiệm virus ở Vũ Hán, nơi đang nghiên cứu về coronavirus.

Một nhân viên tình báo nói rằng “chúng tôi sẽ quan sát sự việc thật kỹ, nhưng chúng tôi cũng không biết gì hơn.”

Lời cảnh báo được mô tả trong PDB có lẽ sẽ là trọng tâm của các cuộc điều tra trong tương lai về việc chính quyền Trump đối phó với đại dịch. Dân biểu Adam B. Schiff (Đảng Dân chủ), Chủ tịch Ủy ban Tình báo Hạ viện, hồi đầu tháng 4 kêu gọi thành lập một ủy ban độc lập tương tự như một ủy ban được thành lập để điều tra các cuộc tấn công ngày 11 tháng 9 năm 2001. Bằng chứng cho cuộc điều tra, chính quyền của George W. Bush thời đó đã bị áp lực phải giải mật nhiều phần của PDB từ tháng 8 năm 2001 – một tháng trước ngày 9/11 – cảnh báo rằng thủ lĩnh al-Qaeda Osama bin Laden đã quyết định tấn công vào Hoa Kỳ.

Các quan chức cao cấp có tham dự trực tiếp về các cuộc họp tình báo của Trump, nói rằng Trump lắng nghe và đặt câu hỏi trong các phiên họp. “Chúng tôi vào phòng họp và ông đối xử với chúng tôi đàng hoàng”. Nhưng Trump cũng có thái độ chống lại hoặc coi thường các cơ quan tình báo Hoa Kỳ trong suốt nhiệm kỳ tổng thống của mình.

Vào giữa tháng 2, khi mầm bệnh đang lan rộng, Trump đã sa thải Giám đốc tạm thời của cơ quan tình báo quốc gia là Joseph Maguire sau khi biết rằng một viên chức cao cấp đã phi báo cho Quốc hội rằng Nga đang tìm cách can thiệp vào cuộc bầu cử tổng thống năm 2020 và đã triển khai chiến dịch giúp Trump thắng cử.

Các quan chức cho biết Trump đã tham gia tranh luận về phiên tòa của Thượng viện luận tội ông vào tháng 1 và tập trung vào các vấn đề an ninh khác, bao gồm theo dõi phản ứng của Iran đối với một cuộc không kích của Mỹ ngày 3 tháng 1 đã giết chết một chỉ huy hàng đầu của Iran, Qasem Soleimani, ở Baghdad.

David Priess, cựu nhân viên CIA, từng là nhân viên PDB trong chính quyền George W. Bush, nói rằng ngay cả khi Trump đang phớt lờ tập sách tóm lược tin tình báo của mình, các quan chức khác bao gồm cố vấn an ninh quốc gia Robert O’Brien có thể vẫn nghiên cứu các tài liệu này và báo cáo với Trump hằng ngày.

Các quan chức Hoa Kỳ cho biết là Matthew Pottinger, Phó Giám đốc của O’Brien, có kiến thức về tình báo và là một trong số ít các quan chức cao cấp thúc giục nên có hành động sớm để ngăn chặn coronavirus. Pottinger đã thúc đẩy việc đóng cửa du lịch hàng không từ châu Âu vào tháng 2, nhưng Trump đã không làm cho đến giữa tháng 3.

Ông Priess nói “ Việc [Trump] chỉ nhận được hai hoặc ba cuộc họp mỗi tuần từ các chuyên gia tình báo không có nghĩa đây là PDB duy nhất mà ông ta nhận được, Ông có được hệ thống tình báo giỏi nhất trên thế giới mà vẫn không đưa ra được quyết định tốt dựa trên các bản báo cáo tình báo này.

Priess, tác giả của sách lược về các báo cáo tình báo cho các tổng thống, nói rằng những người tiền nhiệm của Trump, đã có các khả năng khác nhau khi đọc những thông tin tình báo. Tổng thống Barack Obama được coi là một độc giả say sưa của “sách lược tình báo”, tập sách lược được chuẩn bị cho ông trên một máy computer tablet được trang bị đặc biệt. Tổng thống George W. Bush đã xem xét các điểm nổi bật của PDB và thường thảo luận về nội dung của nó với người soạn ra sách lược này. Tổng thống Richard M. Nixon không thích đọc PDB, Priess nói, nhưng đã được tường trình kỹ càng bởi cố vấn an ninh quốc gia của ông là Henry Kissinger.

Các giới chức chính phủ và cố vấn y tế hàng đầu của Trump, cũng đưa ra những cảnh báo về coronavirus từ tháng 1 và tháng 2, mặc dù các cảnh báo của họ rất lung tung và mâu thuẫn.

Vào ngày 25 tháng 2, bà Nancy Messonnier, Giám đốc Trung tâm Quốc gia về Tiêm chủng và Hô hấp, đã cảnh báo công khai rằng virus lây lan rất nhanh nên chúng ta cần phải chuẩn bị cho cuộc sống có thể bị gián đoạn đáng kể. Vào thời điểm đó Trump đang đi công du tại Ấn độ, đã bực mình vì những gì ông coi là giọng điệu báo động với các nhận xét của bà đã có tác động tới thị trường chứng khoán Hoa Kỳ.

Hai ngày sau, Bộ trưởng Bộ Y tế và Dịch vụ Nhân sinh Alex Azar đã ra tường trình trước một ủy ban của Quốc hội rằng nguy cơ nhiễm bệnh của dân chúng vẫn là thấp, coi vậy chứ coronavirus cũng chỉ bình thường như bệnh cảm cúm hàng năm.

Vào ngày 11 tháng 3, với các trường hợp tăng mạnh ở New York và thị trường chứng khoán giảm mạnh, Trump đã tuyên bố tình trạng khẩn cấp quốc gia và tuyên bố cấm đi du lịch từ châu Âu, nơi đã trở thành tâm điểm mới của đại dịch bùng phát.

Julie Tate đã đóng góp cho báo cáo này./.

 

 

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here