. Mai Liêm

1) Làm thế nào xác định tử suất (mortality) từ COVID-19?

Tôi dùng số liệu của nguồn bên dưới, bỏ data từ China và Iran (vì có thể không đáng tin).

Nếu tính Tử suất = (số người chết cho tới nay) / (tổng số trường hợp hiện nay), thì không đúng vì sẽ ra con số thấp. Bệnh này có thời gian ủ bệnh khoảng 14 ngày và thời gian trung bình từ có triệu chứng đầu tiên đến khi chết cũng khoảng 14 ngày.

Tính chính xác thì

Tử suất ngày N = (số người chết từ trường hợp bắt đầu nhiễm ngày N) / (tổng số trường hợp bắt đầu nhiễm ngày N)

Tuy nhiên ta không có dữ liệu này. Do đó tôi tính tử suất như sau:

a) Loại quốc gia chưa thử nghiệm đầy đủ và chưa vỡ trận, chưa có vấn đề tiếp liệu y khoa như Mỹ: vì chậm trễ thử nghiệm nên tôi dùng “lag” 7 ngày thay cho 14 ngày:

Tử suất = (số chết ngày N) / (số trường hợp mới ngày N – 7)
Dùng cách này tôi thấy tử suất trong 7 ngày vửa qua (Mar 19->Mar 25) là 2.83%. Con số này cũng gần với số mà nguồn bên dưới cho là khoảng 3% (xem hình 1)

Con số 3% nghĩa là gì? Nếu 100 người bị nhiễm, 80 nhẹ khỏi không cần chữa, chỉ có 20 (hay 10) người vào bệnh viện, trong đó 5 người vào ICU. 15 người không cần vào ICU, không cần ventilator có thể 0.5 người chết, còn 5 người vào ICU cần ventilator thì có 2.5 người chết. Nói cách khác vào ICU thì 50% chết. Còn nếu cho rằng số người không cần ICU chết nhiều hơn, có thể tử suất người vào ICU thấp hơn, nhưng không thế nào thấp hơn 20%.

b) Loại quốc gia thử nghiệm nhiều và sớm, số trường hợp mới tương đối it, không có vấn đề tiếp liệu y khoa như Nhật và South Korea

– South Korea:
Tử suất = (tổng số chết + 20% ICU) / (tổng số trường hợp 7 ngày trước) = (126+.2*59) / 8320 = 1.66%
Y tế South Korea tương đối tốt, dân số trẻ trung

– Nhật (thiếu số liệu đầy đủ), tôi dùng
Tử suất = 90% (tổng số chết + 20% ICU) / (tổng số trường hợp hiện nay) = 90% * (45+.2*57) / 1307 = 3.88%
Y tế Nhật tương đối tốt nhưng dân số già nua nên tử suất cao chăng?

Trong cả hai trường hợp tôi chỉ giả sử 20% người ở Critital Care Unit (ICU) chết. Nếu giả sử 50% thì tử suất cao hơn.

c) Loại quốc gia đã vỡ trận: Ý, Spain

Loại nay tôi chỉ dùng công thức đơn giản
Tử suất = (tổng số chết + 20% critical) / (số trường hợp đầu ngày)
Kết quả cho tử suất 11.8% (Italia) và 8.6% (Iran)

2) Dự phóng số trường hợp nhiễm ở Mỹ:

Theo dõi data trong 2 tuần qua (xem hình 2), % gia tăng số trường hợp = (số trường hợp mới) / (số trường hợp đầu ngày), thấp nhất là 24.3%, cao nhất là 49.8%. Thế thì trong tương lai 2 tuần, 4 tuần, 6 tuần nữa nươc Mỹ ra sao?

– Tôi dùng số gia tăng hàng ngày với 10% (lạc quan) 15% (trung bình) và 24 % (bi quan) để dự đoán cho số trường hợp cho đến đầu tháng 5.

Giả sử lúc đó chưa vỡ trận (Mỹ có đủ ventilators và các tiếp liệu khác và nhân viên y tế thì số chết từ cơn dịch là 15,000 cho đến 180,000. May ra sau 6 tuần con vi trùng mới tự nhiên từ bi không giết ai nữa hay có thuốc thánh (từ TT Trump?). Cái đáng lo âu nữa là số người nhập viện nếu 20% (hay ngay cả ít hơn 10%) trường hợp phải nhập viện. Hệ thống y tế nước Mỹ chịu đựng được số nhập viện khổng lồ này không?

3) Kết luận:

Social distancing là điều rất cần thiết người dân phải theo. Về mặt chính quyền, thử nghiệm càng nhiếu càng tốt, ban bố tình trạng khẩn cấp có thể huy động nguồn lực quốc gia để sản xuất những tiếp liệu cần thiết. Trễ nên cần làm càng sớm càng tốt.

Trong thời gian 4 tuần, thậm chí 6 tuần, khó có thay đổi đột ngột trong trị liệu. Hệ thống y tế quá tải là viễn ảnh rất gần. Còn không làm gì cả, đợi phép lạ hay cứ tin theo người mình yêu bảo là mọi chuyện OK thì… tùy.

Liêm
(03/2020)

Tham khảo: https://www.worldometers.info/coronavirus/

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here